Bretton Woods Project - Critical voices on the World Bank and IMF

Jump to main content | Jump to sidebar | Jump to navigation menu



Το ΔΝΤ παίζει «δεύτερο βιολί», ενώ οι κυβερνήσεις της Ευρωζώνης καταρρέουν

ειδήσεις|Bretton Woods Project|1 December 2011|update 78|url
print|email |bookmarkFacebookTweet thisdel.icio.usDigg!Stumble UponRedditGoogle BookmarksYahoo Buzz

Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στα Αγγλικά, μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε στα Ελληνικά τον Νοέμβρη του 2011

Καθώς η κρίση χρέους στην Ευρωζώνη κλιμακώνεται και οι διαμαρτυρίες πολλαπλασιάζονται, το ΔΝΤ φαίνεται ολοένα και περισσότερο να περιθωριοποιείται. Η πρόσκλησή του από την Ιταλία να «επιβεβαιώσει» απλώς την εφαρμογή του πακέτου λιτότητας, που η πρώτη συμφώνησε προηγουμένως με την ΕΕ, συμβολίζει τα όρια της επιρροής και των πόρων του.

Τον Σεπτέμβριο ο Ραγκουράμ Ρατζάν, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, δήλωνε ότι «ολόκληρος ο κόσμος πρέπει να αναγνωρίσει ότι τα προβλήματα της Ευρωζώνης είναι υπερβολικά μεγάλα για να αφεθεί η αντιμετώπισή τους αποκλειστικά στις χώρες τις Ευρωζώνης». Πρότεινε το ΔΝΤ «να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη διαχείριση της κρίσης, αντί να παίζει δεύτερο βιολί». Μολονότι το ΔΝΤ συμμετείχε σε πολλές από τις διαπραγματεύσεις του Οκτωβρίου, καθώς και στις συνόδους κορυφής, πάντοτε υπέκυπτε στις πολιτικές προτεραιότητες των ηγετών των ισχυρότερων μελών της Ευρωζώνης, δηλαδή της Γερμανίας και της Γαλλίας.

Η συμφωνία του Οκτωβρίου ζητά από τους ιδιώτες πιστωτές του ελληνικού χρέους να δεχθούν 50% μείωση στην ονομαστική αξία του χρέους τους («κούρεμα»), ενώ τον Ιούλιο είχε συμφωνηθεί 21% (βλ Update 77, 76, 75). Ταυτόχρονα η Ελλάδα κλήθηκε να προωθήσει ένα νέο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων εκποιώντας δημόσια περιουσία αξίας 15 δίς ευρώ επιπλέον, κι επίσης να επιβάλει, όπως είχε συμφωνηθεί λίγο πριν από τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ που δέχθηκε την αναδιάρθρωση, βαρύτερους φόρους, περαιτέρω περικοπές μισθών και συντάξεων, και την απόλυση τριάντα χιλιάδων δημοσίων υπαλλήλων.

Το ΔΝΤ δεν έχει ακόμη συμφωνήσει τη συμμετοχή του στο δεύτερο πακέτο διάσωσης για την Ελλάδα, παρότι η ΕΕ τού το ζητά από τον Ιούλιο (βλ. Update 77). Πολλά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι οι διαπραγματευτές του πίεζαν για κούρεμα των ιδιωτών έως και 60%, λόγω των φόβων ότι αλλιώς το ελληνικό δημόσιο χρέος θα παραμείνει μη βιώσιμο. Στον απόηχο των περισυνών διαπραγματεύσεων της Ιρλανδίας, όπου το ΔΝΤ μάλλον είχε προτείνει κούρεμα 66% των μη εγγυημένων ομολόγων του τραπεζικού τομέα, η πρότασή του απορρίφθηκε. 

Η ελληνική πρωτοβουλία για τη συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου επίσης κατάγγειλε τη συμφωνία, τονίζοντας ότι «το επιλεκτικό κούρεμα (που αφήνει αλώβητα τα δάνεια της Τρόικας, τα οποία αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα παράνομου χρέους, ενώ από την άλλη μεριά οδηγεί στην καταστροφή τα ασφαλιστικά ταμεία) δείχνει πόσο αναγκαία είναι η άμεση παύση πληρωμών και ο λογιστικός, δημοκρατικός κι εργατικός έλεγχος. Η διαγραφή του χρέους έτσι θα γίνει με πρωτοβουλία του κυρίαρχου ελληνικού λαού».

Από την αρχή του φθινοπώρου συνεχίζονται στην Ελλάδα μεγάλες διαμαρτυρίες, με αναρίθμητες απεργίες και καταλήψεις πλατειών σε πολλές πόλεις.  Δημόσιοι υπάλληλοι κατέλαβαν τα υπουργεία τους, εμποδίζοντας την είσοδο των υπουργών.  Στις αρχές Νοεμβρίου, η απρόσμενη ανακοίνωση του δημοψηφίσματος για τους όρους δανεισμού της τρόικας σήμανε την πρώτη φορά στην ιστορία που μια επέμβαση του ΔΝΤ θα υποβαλλόταν στη λαϊκή έγκριση. Εντέλει ο πρωθυπουργός, πιεσμένος από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, την αντιπολίτευση και διάφορες μερίδες του δικού του κόμματος, αναγκάστηκε να υποχωρήσει και τελικά να παραιτηθεί. Το τιμόνι πήραν οι ηγέτες της Γερμανίας και της Γαλλίας, αφήνοντας μικρό ρόλο στο ΔΝΤ.

Μετά την κατάρρευση της ελληνικής κυβέρνησης, η Έλενα Παπαδοπούλου, του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, δήλωσε: «Παρ’ όλο τον υποτιθέμενο ενθουσιασμό, δεν υπάρχει κανένας ρεαλιστικός λόγος να πιστέψουμε ότι η νέα κυβέρνηση συνασπισμού – στην οποία συμμετέχει και κόμμα της άκρας δεξιάς – θα ακολουθήσει οτιδήποτε άλλο πέρα από τις κοινωνικά καταστροφικές πολιτικές που επιβάλλουν οι συνταγές του ΔΝΤ με τη σύμφωνη γνώμη της Ευρωπαϊκής ελίτ».

Το ΔΝΤ θα επιβλέπει την Ιταλία, αλλά δεν θα την δανείσει

Στη σύνοδο κορυφής του G20 τον Νοέμβριο φάνηκε καθαρά ότι το ΔΝΤ δεν μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο σε οποιαδήποτε μελλοντικά δάνεια για ν’ αντιμετωπιστεί η ευρωπαϊκή κρίση επειδή, απλούστατα, είναι πολύ μικρό. Προηγουμένως οι χρηματιστές έβαλαν στο στόχαστρο την Ιταλία, τρίτο μεγαλύτερο οφειλέτη παγκόσμια, υψώνοντας τα επιτόκια των νέων δανείων πάνω από το 6%.  Το ΔΝΤ δεν έχει αρκετούς πόρους για να καλύψει τα 300 δις ευρώ που υπολογίζεται ότι θα χρειαστεί η Ιταλία το 2012 για αναχρηματοδότηση των παλαιότερων δανείων της. Αντί γι’ αυτό, λίγο πριν από την ακούσια παραίτησή του, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι συμφώνησε με τους ηγέτες της ΕΕ να εφαρμόσει βαθύτερη λιτότητα, και κατόπιν "κάλεσε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να προβεί σε δημόσιο έλεγχο της εφαρμοζόμενης πολιτικής, σε τριμηνιαία βάση».

Δεν είναι σαφές εάν η παρακολούθηση της Ιταλίας από το Ταμείο θα θεωρηθεί «τεχνική βοήθεια», για την οποία η Ιταλία θα πρέπει να πληρώσει ξεχωριστά, ή κάτι πλησιέστερο στη διμερή επιτήρηση, την οποία το ΔΝΤ κανονικά διεξάγει σε ετήσια μόνο βάση. Το πιο σχετικό προηγούμενο του Ταμείου είναι το Στελεχικό Πρόγραμμα Παρακολούθησης, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για φτωχές χώρες σε καταστάσεις αστάθειας. Σε κάθε περίπτωση, οι οργανώσεις της ιταλικής κοινωνίας των πολιτών το αντιμετωπίζουν επιφυλακτικά. Ο Aντόνιο Τρικάρικο, της ΜΚΟ CRBM, είπε ότι «το να καλείς το ΔΝΤ είναι παιχνίδι με τη φωτιά. Η εποχή Μπερλουσκόνι έληξε, αλλά η κληρονομιά του διαιωνίζεται μέσα από το πρόγραμμα δομικής προσαρμογής της Τρόικας».

Στα μέσα Οκτωβρίου η Ιταλία, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και η Ισπανία είδαν μαζικές διαμαρτυρίες εναντίον της λιτότητας, που μοιάζει να υπονομεύει τις οικονομικές προοπτικές τους. Η πορτογαλική κυβέρνηση ανακοίνωσε έναν νέο γύρο περικοπών, προσθέτοντας ότι δεν θα μπορούσε να πετύχει τον στόχο περιορισμού του δημοσιονομικού ελλείμματος που έθετε το πρόγραμμα της ΕΕ και του ΔΝΤ, επειδή δεν επαληθεύτηκαν οι προβλέψεις της για την ανάπτυξη (βλ. Update 77, 76, 75). Ενώ στα μέσα Οκτωβρίου η επιθεώρηση της Ιρλανδίας από την ΕΕ και το ΔΝΤ συμπέρανε ότι η κυβέρνηση πετύχαινε τον στόχο του δημοσιονομικού ελλείμματος, στις αρχές Νοεμβρίου το ποσοστό ανεργίας δεν είχε υποχωρήσει κάτω από το 14,4%, ενώ η κυβέρνηση μείωνε τις προβλέψεις για ανάπτυξη το 2012 από το 2,5% σε 1,6%, προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της επόμενης χρονιάς. Αυτό μεταφράζεται σε νέες περικοπές δαπανών, ύψους άλλων 200 εκατομμύριων ευρώ.

Σε μια έκθεση σχετικά με την κρίση της ευρωζώνης, αρχές Νοεμβρίου, η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστήμιου του Λονδίνου Research on Money and Finance προειδοποιεί ότι «η επίλυση της κρίσης δεν είναι απλώς θέμα επινόησης νέων ευρηματικών μεθόδων δανεισμού και πραγματοποίησης δημοσιονομικών μεταβιβάσεων, αλλά θέτει ζήτημα ριζοσπαστικής πολιτικής και κοινωνικής αλλαγής σε όλη την Ευρώπη». Ανεξάρτητα από το τι θα επιλέξουν η Ελλάδα και η Ευρώπη, στις συζητήσεις για τη δομή του ευρώ το ΔΝΤ δεν είναι σε θέση να παρέμβει αποτελεσματικά.

Ελάχιστοι πόροι

Επειδή το ΔΝΤ δεν έχει αρκετούς πόρους για να αντιμετωπίσει μια κρίση σε μια μεγάλη χώρα όπως η Ισπανία ή η Ιταλία, η επικεφαλής του, Κριστίν Λαγκάρντ, άφησε να εννοηθεί στα τέλη Σεπτεμβρίου ότι μπορεί να χρειαστεί περισσότερα κεφάλαια. Μόλις μια εβδομάδα αργότερα, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ άσκησε βέτο στην ιδέα, και η Λαγκάρντ έκανε πίσω, λέγοντας ότι το ΔΝΤ διαθέτει επαρκείς πόρους.

Τον Οκτώβριο η Κίνα, η Βραζιλία, η Ρωσία και η Ινδία ανακοίνωσαν ότι ήταν πρόθυμες να παράσχουν πρόσθετους πόρους στο ΔΝΤ για δανεισμό προς την Ευρώπη, αλλά δεν πρότειναν κάποιον συγκεκριμένο μηχανισμό. Το 2010, όλες αυτές οι χώρες ήταν έτοιμες να διαθέσουν πόρους στο ΔΝΤ με αντάλλαγμα περισσότερες ψήφους στη διοίκησή του, αλλά αυτό αποκλείστηκε από την Ευρώπη (βλ. Update 73). Στα μέσα Οκτωβρίου η πρόεδρος της Βραζιλίας, Ντίλμα Ρούσεφ, επανέλαβε ότι η Βραζιλία θα μπορούσε να εισφέρει κεφάλαια στο Ταμείο με αντάλλαγμα περισσότερες ψήφους, ενώ επέκρινε τις προϋποθέσεις δανεισμού που επιβάλλει το ΔΝΤ στις χώρες που προσφεύγουν σ’ αυτό: «εμείς δεν πρόκειται ποτέ να δεχθούμε, ως μέλη του ΔΝΤ, να επιβληθούν και σε άλλες χώρες οι όροι που επιβλήθηκαν παλιότερα σε εμάς».

Απαραίτητος ο Λογιστικός Έλεγχος

Η πίεση για χρήση του λογιστικού ελέγχου ως μέσου αντιμετώπισης της κρίσης αποκτά δυναμική. Στα μέσα Σεπτεμβρίου ο Λογιστικός Έλεγχος Πολιτών της Ιρλανδίας δημοσίευσε τα πορίσματά του (βλ. Update 77),δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο ζήτημα της ανωνυμίας των ομολογιούχων και στο πώς επηρεάζει αυτή τις πολιτικές αποφάσεις. Στα τέλη Σεπτεμβρίου ένα σεμινάριο στην Μαδρίτη κάλεσε για λογιστικό έλεγχο του ισπανικού χρέους, ενώ κάποιες ομάδες της πορτογαλικής κοινωνίας των πολιτών είχαν ήδη απευθύνει επίσης έκκληση για λογιστικό έλεγχο. Μια αυστραλιανή ΜΚΟ δημοσίευσε τον Οκτώβριο την έκθεση «Εναλλακτικές Λύσεις αντί για Φυλάκιση των Οφειλετών» (Jubilee Australia, Alternatives to Debtors' Prison), σχετικά με το διεθνές θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των πτωχευμένων κρατών. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «ένα διεθνές καθεστώς πτώχευσης, θα έπρεπε να έχει βάση το πρότυπο ενός ανεξάρτητου διαιτητικού μηχανισμού, θα έδινε προτεραιότητα στις υποχρεώσεις των κυβερνήσεων να ανταποκριθούν στις βασικές ανάγκες των πολιτών τους, θα εισήγε μια ελάχιστη δόση υπευθυνότητας στις αποφάσεις δανειακής χρηματοδότησης, και θα παρέπεμπε τις αποφάσεις αναδιαπραγμάτευσης του χρέους σε κάποιον ουδέτερο και παραδεκτό φορέα. Θα είχε μάλιστα το επιπρόσθετο πλεονέκτημα, ότι θα υποβάθμιζε τον συχνά επιζήμιο ρόλο που διαδραματίζουν οι οργανισμοί του Bretton Woods».

Αναθεωρούνται τα πλαίσια βιωσιμότητας του χρέους

Το ΔΝΤ αναθεώρησε πρόσφατα, τέλη Αυγούστου, την μεθοδολογία που χρησιμοποιεί για να αξιολογεί τη βιωσιμότητα του χρέους σε προηγμένες και μεσαίου εισοδήματος χώρες, αναγνωρίζοντας ότι οι προηγούμενες αναλύσεις του ήταν υπερβολικά αισιόδοξες. Επιβεβαιώνοντας τις καταγγελίες των επικριτών του (βλ. Update56), διαπίστωσε ότι "οι προβλέψεις μεγέθυνσης του ΑΕΠ δείχνουν μια συστηματική τάση υπέρβασης των πραγματικών αποτελεσμάτων. Αυτό το φαινόμενο ήταν ιδιαίτερα σημαντικό στις χώρες οι οποίες εφάρμοσαν προγράμματα δομικής προσαρμογής με τη στήριξη του ΔΝΤ».  Το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ συμφώνησε ότι το Ταμείο θα πρέπει να έχει ευρύτερη κάλυψη διακινδύνευσης του χρέους, συμπεριλαμβάνοντας ενδεχόμενες ζημιές, όπως εγγυήσεων για τραπεζικά ομόλογα του ιδιωτικού τομέα. Θα πρέπει επίσης να αναλύει ορθότερα τη δομή και τη ρευστότητα του χρέους, και χρησιμοποιώντας προσομοιώσεις να προετοιμάζεται καλύτερα για ενδεχόμενους κλονισμούς. Ωστόσο, στις συνεδριάσεις του G20 συμφωνήθηκε επίσης ότι το Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα θα πρέπει να αναπτύξουν μια πιο ευέλικτη ανάλυση ενός συγκεκριμένου τύπου ενδεχόμενων ζημιών, δηλαδή του χρέους που χρησιμοποιείται για χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής με συνδυασμό δημοσίων και ιδιωτικών κεφαλαίων.

Ο Τιμ Τζόουνς, της βρετανικής ΜΚΟ Jubilee Debt, επισημαίνει ότι η Ιαπωνία, ενώ έχει πολύ υψηλότερο επίπεδο χρέους από άλλες χώρες, δεν αντιμετωπίζει κρίσεις χρέους, τονίζοντας επίσης ότι η πρόταση αναθεώρησης της λειτουργίας του ΔΝΤ «δεν διαχωρίζει ανάμεσα στο εγχώριο και το εξωτερικό χρέος». Υποστηρίζει μάλιστα ότι «εάν το χρέος οφείλεται σε εγχώριους δανειστές, τότε δεν προκαλεί καμιά ανισορροπία με τον υπόλοιπο κόσμο, και μπορεί να παραμένει σε υψηλά επίπεδα χωρίς να οδηγεί σε χρηματοπιστωτική κρίση».  Τέλος, το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα αναθεωρούν αυτό τον καιρό τη μέθοδο με την οποία αναλύουν τη βιωσιμότητα του χρέους των χωρών με χαμηλό εισόδημα, και μια πρώτη σχετική έκθεση αναμένεται σύντομα.

Published: 1 December 2011 , last edited: 16 September 2013

Viewings since posted: 2569

Articles: 3465

Advanced article search
Search newswire and resources

New website launched

You are now browsing an archive version of the Bretton Woods Project's website. This site has not been updated since September 2013, but may be used for reference material as the nbew site is being developed. However we suggest you look at the new website:
http://www.brettonwoodsproject.org/

Recent briefings & reports

Memorandum to the International Development Committee: Inquiry on the Future of UK Development Cooperation  26 June 2013

The Doing Business review: a test of World Bank leadership 24 June 2013

Climate Investment Funds Monitor 7: April 2013  25 April 2013

Working paper: The private sector and climate change adaptation: International Finance Corporation investments under the Pilot Program for Climate Resilience  24 April 2013

The UK's role in the World Bank and IMF: Department for International Development and HM Treasury  13 March 2013

World Bank on jobs: a "significant departure" or "business as usual"? 13 February 2013

No item found

Latest IFI-related video

The World Bank and human rights abuse in Honduras 7 August, Social Justice Committee of Montreal

Subscribe

Bretton Woods Update, 6 emails/year:
highlights fulltext pdf
Alerts of new web content
Weekly newswire email

Email:


Bretton Woods Project on Facebook


home | subscribe | donate | search | help | contact


validate: | XHTML | CSS | RSS

powered by Action Apps | hosted by GreenNet | Credits